[ITL Expert – Industry Expert Sharing] Ông TRẦN THANH HẢI – Phó Cục Trưởng Cục Xuất Nhập Khẩu – Bộ Công Thương

“Trong bối cảnh thế giới thay đổi rất nhanh, điều quan trọng nhất không chỉ là khả năng thích ứng, mà còn là tinh thần chủ động chuyển mình để tạo ra lợi thế mới”

“GCC và Nam Á, Trung Đông
Những ‘động cơ tăng trưởng mới’ đang vào ‘độ chín’”

• Thưa ông, năm 2026, bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ, EU hay Trung Quốc, đang có nhiều tín hiệu tích cực từ các khu vực mới như Trung Đông, Nam Á hay khối GCC. Từ góc nhìn của mình, Ông thấy cơ hội nào đang thực sự “chín” và sẵn sàng cho doanh nghiệp Việt bước vào? Để nắm bắt những cơ hội đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị gì ngay từ bây giờ?

Tôi cho rằng trong năm 2026, bên cạnh việc duy trì các thị trường truyền thống, đây là thời điểm doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động dịch chuyển sang tư duy “đa thị trường”, tận dụng tốt các dư địa tăng trưởng tại Trung Đông, Nam Á và đặc biệt là khu vực GCC (Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh).  Nếu Mỹ, EU hay Trung Quốc là những “trụ cột” không thể thay thế, thì Trung Đông, Nam Á và khối GCC chính là những “động cơ tăng trưởng mới” đang ở độ chín muồi nhất.

Trước hết là khu vực GCC, gồm các nền kinh tế như UAE, Saudi Arabia, Qatar hay Kuwait. Đây là những thị trường có sức mua lớn, nhu cầu nhập khẩu cao và đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung ngoài các đối tác truyền thống. Hàng hóa Việt Nam như nông sản, thực phẩm chế biến, thủy sản Halal, dệt may, đồ gỗ, vật liệu xây dựng hay điện tử tiêu dùng đều có dư địa phát triển rất đáng kể.

Đặc biệt, UAE đang nổi lên như một trung tâm trung chuyển thương mại quan trọng, có thể giúp hàng Việt tiếp cận sâu hơn vào toàn bộ khu vực Trung Đông và châu Phi. Với quy mô dân số Hồi giáo chiếm 1/4 thế giới và đặc biệt là sự hỗ trợ từ Đề án “Tăng cường hợp tác quốc tế để xây dựng và phát triển ngành Halal Việt Nam đến năm 2030” của Chính phủ, năm 2026 là thời điểm các hiệp định như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện giữa Việt Nam và UAE đã đi vào vận hành ổn định.

Thứ hai là Nam Á, nhất là Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh, đang đặt ưu tiên hàng đầu cho an ninh lương thực. Đây là những thị trường có quy mô dân số rất lớn, tốc độ tăng trưởng tiêu dùng cao và nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, hàng tiêu dùng ngày càng mở rộng. Quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các nước này thời gian qua tăng trưởng khá tích cực, trong khi dư địa hợp tác vẫn còn rất lớn, nhất là trong các lĩnh vực nông sản, hóa chất, vật liệu, điện tử, Logistics và công nghiệp hỗ trợ.

Ngoài ra, chúng tôi cũng đánh giá khu vực Trung Đông nói chung đang mở ra cơ hội mới nhờ xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều đối tác tại đây không chỉ muốn nhập khẩu hàng hóa mà còn quan tâm tới hợp tác đầu tư, xây dựng trung tâm Logistics, kho ngoại quan và phân phối hàng Việt Nam tại khu vực.

Đây cũng là định hướng rất phù hợp với tinh thần của Quyết định số 2229/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ Logistics Việt Nam thời kỳ 2025 – 2035, tầm nhìn đến 2050, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển Logistics theo hướng hiện đại, kết nối sâu với chuỗi cung ứng toàn cầu, mở rộng thị trường quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, để biến cơ hội thành đơn hàng và thị phần thực chất, doanh nghiệp cần chuẩn bị từ rất sớm.

Điều đầu tiên là phải thay đổi cách tiếp cận thị trường. Các khu vực như GCC hay Nam Á có đặc thù rất riêng về văn hóa, tiêu dùng, tiêu chuẩn kỹ thuật và phương thức kinh doanh. Doanh nghiệp không thể dùng tư duy “mang hàng đi bán” đơn thuần mà phải đầu tư nghiên cứu thị trường bài bản, xây dựng chiến lược dài hạn và có đối tác sở tại đáng tin cậy. Thay vì chỉ tìm cách “đẩy” hàng đi, doanh nghiệp nên tìm kiếm đối tác chiến lược tại bản địa để thiết lập kho hàng, trung tâm phân phối hoặc liên doanh sản xuất. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro Logistics và hiểu sâu hơn về văn hóa tiêu dùng.

Thứ hai là vấn đề tiêu chuẩn và chứng nhận. Ví dụ với thị trường Hồi giáo, chứng nhận halal sẽ ngày càng trở thành điều kiện gần như bắt buộc đối với nhiều nhóm hàng thực phẩm, đồ uống và tiêu dùng. Bên cạnh đó, dù là thị trường mới, nhưng xu hướng tiêu dùng bền vững đã lan tỏa toàn cầu. Các thị trường GCC hiện nay cũng bắt đầu áp dụng các rào cản kỹ thuật về dấu chân carbon và tiêu chuẩn Xanh (ESG). Đây không còn là câu chuyện ngách mà đang trở thành một “tấm vé” để tham gia sâu vào thị trường Trung Đông.

Thứ ba, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực Logistics và khả năng thích ứng chuỗi cung ứng. Các thị trường mới thường có khoảng cách địa lý xa, chi phí Logistics lớn và yêu cầu giao hàng ổn định. Vì vậy, doanh nghiệp phải chủ động tối ưu vận tải, kho bãi, bảo hiểm hàng hóa, cũng như tận dụng tốt các tuyến vận tải và trung tâm trung chuyển quốc tế.

Cuối cùng, tôi cho rằng yếu tố quan trọng nhất vẫn là năng lực cạnh tranh nội tại. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, doanh nghiệp muốn đi xa phải đầu tư cho chất lượng sản phẩm, chuyển đổi số, minh bạch nguồn gốc xuất xứ và xây dựng thương hiệu bài bản. Những thị trường mới hiện nay không thiếu nhu cầu, nhưng họ đòi hỏi ngày càng cao về tính chuyên nghiệp và độ tin cậy của nhà cung cấp.

Nếu chuẩn bị tốt ngay từ bây giờ, tôi tin rằng giai đoạn 2026 – 2030 sẽ là thời điểm rất thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hiện diện tại các thị trường mới nổi và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Dữ liệu chính là ‘hạ tầng mềm’ của Logistics hiện đại.”

• Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ đang được xem là chìa khóa để doanh nghiệp Logistics nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông đánh giá thế nào về năng lực đổi mới và ứng dụng công nghệ trong các doanh nghiệp Logistics hiện nay? Và theo ông, đâu là bước đi thiết thực nhất mà doanh nghiệp Logistics Việt Nam nên ưu tiên trong năm 2026?

Có thể nói, chuyển đổi số hiện nay không còn là xu hướng mang tính lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp Logistics nếu muốn nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Dưới góc nhìn của tôi tại thời điểm giữa năm 2026 này – thời điểm mà chúng ta vừa chính thức công bố Ngày Logistics Việt Nam và Tuần lễ Logistics Việt Nam (6/5) – tôi xin đánh giá và đưa ra khuyến nghị cho cộng đồng doanh nghiệp như sau:

Trong thời gian qua, chúng tôi ghi nhận nhiều doanh nghiệp Logistics Việt Nam đã có chuyển biến tích cực trong ứng dụng công nghệ. Một số doanh nghiệp lớn đã bắt đầu đầu tư vào hệ thống kho bãi thông minh (smart warehouse), quản lý vận tải bằng dữ liệu thời gian thực (real-time transportation management), ứng dụng AI trong tối ưu tuyến đường, hay kết nối nền tảng số với khách hàng và đối tác quốc tế. Đặc biệt, sự phát triển mạnh của thương mại điện tử cũng đang thúc đẩy doanh nghiệp Logistics thay đổi nhanh hơn về mô hình vận hành và chất lượng dịch vụ.

Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, mức độ chuyển đổi số trong ngành Logistics hiện nay vẫn chưa đồng đều. Phần lớn doanh nghiệp Logistics Việt Nam là doanh nghiệp vừa và nhỏ, năng lực tài chính còn hạn chế, nên việc đầu tư công nghệ bài bản vẫn gặp nhiều khó khăn. Không ít doanh nghiệp mới dừng ở mức số hóa khâu nghiệp vụ, trong khi khả năng kết nối dữ liệu xuyên suốt giữa các bộ phận, giữa doanh nghiệp với khách hàng, hải quan, cảng biển hay hãng vận tải vẫn còn hạn chế. Đây là điểm nghẽn lớn nhất làm tăng chi phí và giảm tốc độ lưu thông hàng hóa.

Một điểm đáng lưu ý nữa là nhiều doanh nghiệp hiện vẫn coi chuyển đổi số chủ yếu là đầu tư phần mềm hoặc thiết bị, trong khi yếu tố cốt lõi thực chất là thay đổi mô hình quản trị, tư duy vận hành và năng lực khai thác dữ liệu. Nếu chỉ đầu tư công nghệ mà thiếu chiến lược tổng thể và nguồn nhân lực phù hợp thì hiệu quả mang lại sẽ chưa cao.

Theo tôi, trong năm 2026, bước đi thiết thực nhất đối với doanh nghiệp Logistics Việt Nam là tập trung vào chuyển đổi số theo hướng thực chất, có trọng tâm và phù hợp với quy mô doanh nghiệp, thay vì chạy theo các mô hình công nghệ quá lớn hoặc dàn trải.

Trước hết, doanh nghiệp nên ưu tiên xây dựng hệ thống dữ liệu vận hành đồng bộ. Dữ liệu hiện nay chính là “hạ tầng mềm” quan trọng nhất của Logistics hiện đại. Khi quản lý tốt dữ liệu về đơn hàng, vận tải, kho bãi, khách hàng và chi phí, doanh nghiệp sẽ tối ưu được vận hành, giảm chi phí và nâng cao khả năng dự báo.

Thứ hai là tăng cường khả năng kết nối số với các mắt xích trong chuỗi cung ứng. Logistics hiện đại không còn là hoạt động đơn lẻ mà là hệ sinh thái liên thông. Doanh nghiệp nào kết nối nhanh hơn, minh bạch hơn và chia sẻ dữ liệu hiệu quả hơn sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần quan tâm hơn tới đào tạo nguồn nhân lực số. Công nghệ có thể mua được, nhưng khả năng vận hành, khai thác, tư duy và đổi mới từ công nghệ mới là yếu tố quyết định hiệu quả dài hạn.

Ngoài ra, tôi cho rằng trong giai đoạn tới, Logistics xanh và Logistics thông minh sẽ là xu hướng phát triển rất rõ nét. Vì vậy, doanh nghiệp cũng cần từng bước đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tối ưu hành trình vận tải, giảm phát thải và nâng cao khả năng truy xuất, minh bạch chuỗi cung ứng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ các thị trường quốc tế.

Nếu tận dụng tốt chuyển đổi số và công nghệ, doanh nghiệp Logistics Việt Nam hoàn toàn có cơ hội rút ngắn khoảng cách với các doanh nghiệp quốc tế, đồng thời nâng cao vai trò trong chuỗi Logistics khu vực và toàn cầu.

“Sức mạnh lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam là khả năng vượt khó và thích nghi nhanh”

• Với tất cả những gì đang diễn ra trong năm 2026, cả cơ hội lẫn thách thức, nếu được gửi một thông điệp ngắn đến cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu và Logistics Việt Nam lúc này, ông sẽ nói điều gì?

Tôi cho rằng năm 2026 sẽ tiếp tục là một năm có nhiều biến động, nhưng cũng là giai đoạn mở ra những cơ hội rất đáng chú ý cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu và Logistics Việt Nam.

Thông điệp tôi muốn gửi tới cộng đồng doanh nghiệp là: trong bối cảnh thế giới thay đổi rất nhanh, điều quan trọng nhất không chỉ là khả năng thích ứng, mà còn là tinh thần chủ động chuyển mình để tạo ra lợi thế mới.

Hiện nay, thương mại toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ. Chuỗi cung ứng thay đổi, yêu cầu thị trường thay đổi, tiêu chuẩn xanh và tiêu chuẩn số ngày càng cao. Điều đó chắc chắn tạo ra áp lực, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội cho những doanh nghiệp biết đi nhanh hơn, linh hoạt hơn và đầu tư bài bản hơn.

Tôi cho rằng doanh nghiệp Việt Nam không nên chỉ nhìn khó khăn trước mắt, mà cần nhìn vào xu hướng dài hạn. Việt Nam đang có lợi thế rất lớn từ mạng lưới các FTA thế hệ mới, vị trí trong chuỗi cung ứng khu vực, cũng như uy tín ngày càng cao của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đây là nền tảng rất quan trọng để doanh nghiệp mở rộng thị trường, đa dạng hóa đối tác và nâng cao giá trị gia tăng.

Đồng thời, Quyết định số 2229/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ Logistics Việt Nam thời kỳ 2025 – 2035, tầm nhìn đến 2050 cũng đã đặt ra định hướng rất rõ cho giai đoạn phát triển mới của ngành Logistics Việt Nam, đó là phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, xanh và có khả năng cạnh tranh khu vực, từng bước đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây vừa là mục tiêu, nhưng cũng là động lực để cộng đồng doanh nghiệp chủ động đổi mới mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Tuy nhiên, giai đoạn tới sẽ không còn là cuộc cạnh tranh chỉ về giá, mà sẽ là cạnh tranh về tốc độ thích ứng, chất lượng dịch vụ, năng lực công nghệ và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Vì vậy, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh hơn cho chuyển đổi số, Logistics xanh, minh bạch nguồn gốc, quản trị rủi ro và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tôi cũng mong cộng đồng doanh nghiệp tăng cường hơn nữa tinh thần liên kết và hợp tác. Trong bối cảnh mới, rất khó để một doanh nghiệp có thể đi xa nếu hoạt động riêng lẻ. Sự kết nối giữa doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu, Logistics, thương mại điện tử và tài chính sẽ tạo ra sức cạnh tranh lớn hơn cho cả hệ sinh thái.

Và cuối cùng, tôi tin rằng bản lĩnh lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam chính là khả năng vượt khó và thích nghi rất nhanh. Nếu tận dụng tốt cơ hội của quá trình chuyển dịch thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể nâng cao vị thế không chỉ ở thị trường trong nước mà cả trên thị trường quốc tế trong những năm tới.